Feeds:
Bài viết
Bình luận

Cuộc thi Olympic hình học Sharygin lấy tên theo nhà toán học Fedorovich Sharygin (1937-2004), tổ chức lần đầu tiên năm 2005 để tưởng nhớ những đóng góp của ông cho nền giáo dục của nước Nga. Hàng năm vào tháng 1, ban tổ chức gửi đề vòng loại, theo đó các thí sinh có 3 tháng để giải và gửi bài làm của mình lên trang chủ của cuộc thi http://geometry.ru. Các thí sinh có điểm số cao nhất thuộc khối 8, 9, 10 (tương đương khối 9, 10, 11 của Việt Nam) được mời tham dự vòng chung kết diễn ra tại Dubna, Nga vào cuối tháng 7. Ban đầu, cuộc thi chỉ dành cho học sinh Nga nhưng với sức cuốn hút của nó, những năm gần đây ban tổ chức đã tạo điều kiện cho các bạn nước ngoài tham dự. Năm 2018, đoàn Việt Nam có 8 thí sinh dự thi, với 2 bạn ở Hà Nội, 5 bạn ở TP Hồ Chí Minh và 1 bạn đến từ Sóc Trăng. Đi cùng các thí sinh có tôi, anh Lâm Quốc Toàn (GV THPT chuyên Sóc Trăng) cùng phụ huynh của hai em học sinh Hà Nội.

Ngày 29 tháng 7 năm 2018, chúng tôi lên đường sang thủ đô Moskva, liên bang Nga. Ban đầu đoàn gặp chút trục trặc khi anh Lê Phúc Lữ, người đáng lẽ đi cùng tôi và cũng là người dẫn đoàn năm trước, đã làm rơi hộ chiếu ở sân bay Tân Sơn Nhất. Anh Lữ không có cách nào khác đành phải hủy chuyến bay và trở về. Trong đoàn chỉ còn lại anh Toàn là người duy nhất dẫn học sinh sang tham dự vào năm ngoái nhưng lại không cùng chuyến bay từ Bắc Kinh tới Moskva. Rất may cô Kim Anh, phụ huynh của bạn Trường Đạt, có nhiều kinh nghiệm nên chuyến đi diễn ra khá suôn sẻ. Ban tổ chức tiếp đón rất chu đáo khi cử người ra tận sân bay và thuê xe cho chúng tôi về khách sạn. Người đón là cô Svetlana, cô đã đợi chúng tôi nhập cảnh suốt 1 tiếng mà vẫn nở nụ cười nồng hậu. Ngay khi chúng tôi về khách sạn cô lập tức lên đường tới Dubna chuẩn bị cho công tác tổ chức ngày hôm sau.

Đoàn có một buổi tối ngày 29 và sáng ngày 30/7 để khám phá thủ đô Moskva. Không khí rất trong lành, thời tiết mùa hè mà vẫn se se lạnh. Tới 9h tối trời vẫn còn sáng, chúng tôi đi dạo tới Quảng Trường Đỏ và sáng hôm sau thăm phố cổ Arbat. Tất cả đều đẹp một cách ngỡ ngàng, từ kiến trúc tới văn hóa đậm chất châu Âu. Ấn tượng với tôi nhất có lẽ là hình ảnh những con búp bê matryoska với nét vẽ tinh xảo, gồm những búp bê rỗng ruột có kích thước từ lớn đến nhỏ, hay một ông già ngồi vẽ chân dung ven đường. Metro ở Nga thì đúng không hổ danh là một trong những metro đẹp nhất thế giới. Mỗi bến tàu là một công trình kiến trúc độc đáo, đem lại cảm giác thư giãn giữa bộn bề của cuộc sống. Cả đoàn dường như quên mất mình chuẩn bị tham dự một cuộc thi mà mải đắm chìm vào không gian lãng mạn của Moskva.
2h chiều ngày 30/7, chúng tôi ra ga tàu hỏa để lên đường tới Dubna. Ông Boris, một trong những người ở ban tổ chức, đến hướng dẫn các đoàn tới đúng điểm dừng. Thật sự ấn tượng với một cụ tuổi trên 70 mà vẫn dẻo dai và nhiệt tình như vậy. Tại điểm tập kết, tôi thấy nhiều bạn cũng là thí sinh đang chăm chú đọc sách hay thảo luận về một bài toán. Ngay cả các em đoàn Việt Nam cũng vậy, mặc dù di chuyển tới bến tàu bằng metro khá mệt nhưng vẫn say mê đọc sách và giải toán trên tàu. Thấy các em chăm quá, cô Kim Anh phải bảo các em nghỉ ngơi và tranh thủ ngắm hàng bạch dương bên đường. Có mấy dịp được thưởng ngoạn thiên nhiên độc đáo như vậy, nhưng hình như những bài toán vẫn cuốn hút các em hơn.

Tới khoảng 5 giờ chiều, tàu dừng tại ga cuối, chúng tôi được đưa đến khu vực thi bằng xe bus. Đó là khu nghỉ dưỡng Ratmino nằm cạnh một nhánh sông Volga, xung quanh cây cối um tùm và thưa thớt bóng người. Một địa điểm quá tuyệt vời cho các nhà khoa học tập trung làm việc. Đang chuẩn bị về kí túc nhận phòng thì bất ngờ tôi gặp học trò cũ ở Arab Saudi cũng tham gia kì thi. Em vẫn nhớ tôi và chính em giới thiệu với các bạn Việt Nam tôi là thầy cũ của em ở KAUST training camp khiến tôi rất cảm động. Không ngờ chúng tôi có thể gặp lại nhau ở nơi xa xôi thế này. Sau khi nhận phòng, tôi đi dạo lòng vòng để khám phá. Qua sân bóng gặp mấy anh Nga to con rủ đá một trận. Chấp chúng tôi hơn người và bên họ có tới ba em nhỏ chỉ tầm 7,8 tuổi mà vẫn không thắng nổi. Thậm chí còn để mấy bé con ghi 3 bàn. Đêm đó về phòng người tôi đau ê ẩm. Đúng là thể lực của mình yếu thật, kĩ năng còn thua xa mấy đứa nhỏ. Tuy nhiên được trải nghiệm một trận bóng như thế thật sự rất thú vị. Những lúc rảnh, tôi lại lang thang ngoài sân bóng, hay ngồi bên sông Volga ngắm nhìn dòng nước lững lờ trôi, trong giây phút quên hết khói bụi ồn ào của Hà Nội, chỉ còn lại mình với thiên nhiên. Trong những ngày ở đây, tôi khá ấn tượng với một bàn cờ vua được tạo trên nền đất ngay trước sảnh tòa nhà chính. Người Nga yêu thích cờ vua, ở mỗi khu kí túc đều có vài bàn cờ vua giải trí. Nhờ vậy mà các em học sinh nhanh chóng làm quen với một số bạn nước ngoài. Nhất là Đạt, em có một người đồng đội Nga thân thiết chơi không kể ngày đêm, thách đấu cả mấy cặp đôi ở sảnh chính. Hỏi ra mới biết hồi bé em được giải nhì cờ vua thành phố, thảo nào đam mê như vậy…

Ba ngày ở Ratmino đều tràn ngập trong không khí thi cử và học tập. Tôi được tham dự với tư cách ban giám khảo. Lần đầu tôi trải nghiệm một cuộc thi khá lạ so với các cuộc thi ở Việt Nam. Trong 4 tiếng mỗi ngày, thí sinh làm 4 bài toán và trình bày trước ban giám khảo bằng miệng. Chỉ có đúng hoặc sai, 1 hoặc 0 điểm, không có điểm thành phần. Mỗi bài toán có 3 cơ hội trình bày. Hai ngày chấm thi đã để lại cho tôi những kỉ niệm không thể quên. Tôi và anh Prokopenko, một thầy giáo Nga, cùng chấm một em học sinh lớp 7 người Peru. Có một bài toán đặt ra câu hỏi kết quả đúng hay sai, nếu sai hãy tìm ra một phản ví dụ. Em trình bày khá dài nhưng không đúng với đáp án của bài ra. Mặc dù tôi và anh cố giải thích rất nhiều nhưng em vẫn không hiểu. Mất gần 30 phút cho bài toán này và trong lúc nóng vội tôi đã lỡ hỏi cuối cùng đáp án em chọn là đúng hay sai. Em trả lời là đúng, tôi nói rằng rất tiếc đáp án của bài toán không phải như vậy. Anh Prokopenko nhắc nhở tôi không nên nói cho thí sinh đáp án đúng của bài toán mà hãy kiên nhẫn lắng nghe và chỉ ra lỗi sai trong suy luận của thí sinh. Lúc đó tôi cảm thấy tội lỗi vì mình chưa hoàn thành trách nhiệm. Kết thúc ngày thi nghe đứa học trò kể rằng có mấy giảm khảo khác cũng như tôi nên được thêm 1 cơ hội sửa sai. Nhưng như thế thật không công bằng. Nghĩ lại tôi rất khâm phục Prokopenko. Sau này tìm hiểu thông tin trên trang chủ của cuộc thi mới biết anh được nhiều giải thưởng giáo viên giỏi của toàn Liên bang Nga. Từ anh tôi đã học được một bài học trong giảng dạy, đó là tính kiên nhẫn với học trò.

Sau mỗi ngày thi, các thầy đều dành ra 1 tiếng chữa bài cho thí sinh. Tôi đã tham dự vào một buổi như thế. Ở khối 8, người chữa bài là cựu thí sinh IMO, ở bên dưới các em chăm chú nghe và thảo luận sôi nổi. Có những niềm vui và cũng có sự tiếc nuối, nhưng mọi việc đều thực hiện rất nhẹ nhàng, không tạo áp lực cho các em. Lúc chấm thì nghiêm túc và khắt khe nhưng ngoài giờ, giám khảo và thí sinh cùng chơi thể thao như những người bạn, không hề có khoảng cách. Anh Ivan, nhiếp ảnh gia của cuộc thi, thậm chí dành thời gian dạy Tùng và Đạt trò cờ vây. Với tôi, điều các em được học và trải nghiệm quan trọng hơn kết quả của một kì thi. Vào buổi tối có các bài giảng của giáo sư Nga về một vấn đề hình học. Phong cách của các giáo sư thật ấn tượng, mặc áo cộc, quần sooc, giảng bài say sưa mặc dù tôi chẳng hiểu mấy vì bằng tiếng Nga và người dịch cũng khó nghe. Chỉ có một bài khiến tôi vẫn nhớ là định lý Poncelet và chuỗi đường tròn Steiner, những vấn đề tôi cũng từng đọc và nghiên cứu nên theo mạch bài giảng khá nhanh. Có lẽ hiếm có cuộc thi nào không có băng rôn khẩu hiệu, chẳng có cờ hoa ca múa nhạc cũng như huy chương. Chỉ có chuyên môn và giao lưu thể thao. Ngay trước khi trao giải còn có một bài giảng hình học. Các thí sinh chỉ được tặng giấy chứng nhận và sách, thí sinh nào giải cao hơn thì được tặng nhiều sách hơn. Cả đoàn Việt Nam tham dự được 1 giải ba và 3 giải khuyến khích, nhưng tất cả đều vui vẻ và biết rằng có nhiều bạn nước ngoài giỏi lắm. Có bạn Nga mới lớp 8 mà thi cùng lúc cả khối 8 và 9, được giải nhất khối 8 và giải nhì khối 9. Tôi còn biết rằng từng có nhiều người tham dự Sharygin về sau cũng tham gia kì thi IMO.

Tôi thì rất thích kì thi tổ chức kiểu tự do thoải mái như vậy. Buổi tối trước hôm trao giải, ban tổ chức gặp mặt các trưởng đoàn cùng phụ huynh, uống rượu đàn hát say sưa tới 2h sáng. Cô Svetlana trò chuyện với chúng tôi thân mật. Cô kể từng đến Việt Nam và tắm biển vào giữa mùa đông. Người Việt Nam nhìn cô bằng ánh mắt kì lạ. Nhưng thật ra ở Nga thì nhiệt độ như thế vẫn là bình thường. Nước Nga giá lạnh, biển hay đóng băng nên người ta rất thích được tắm biển và phơi nắng. Tôi ngồi nghe cô kể chuyện, ăn những món truyền thống của Nga, nói chuyện với cả đoàn Ấn Độ về forum AoPS, rồi gặp cả ông trưởng đoàn Iran, người tổ chức cuộc thi IGO (Iran Geometry Olympiad) mà năm nay Việt Nam tham gia lần thứ hai.

Sáng ngày 2 tháng 8, chúng tôi chia tay Dubna, lên đường trở về Moskva. Tiếc nuối nhất chắc là Khang khi chưa kịp xin thông tin liên lạc của bạn Peru, chính là cô bé tôi chấm thi cùng Prokopenko. Chúng tôi dành gần 2 ngày còn lại để khám phá Moskva. Theo sự chỉ dẫn của Hoàng, chúng tôi ghé qua MCCME, nơi có cửa hàng sách toán olympic nổi tiếng, mua nhiều sách đến nỗi đứt cả quai balo, rồi nhờ bạn của cô Kim Anh mà được tham quan các địa điểm nổi tiếng của thủ đô cùng hướng dẫn viên du lịch: điện Kremlin, nhà thờ chính tòa thánh Vasily, nhà thờ chính tòa Chúa Kito, đại học Lomonosov… Con đường trong khuôn viên giảng đường đẹp như trong phim, táo và lê sai trĩu quả. Trước khi ra sân bay tôi được thưởng thức món thịt nướng, uống kvas, thứ nước uống truyền thống của người Nga, có chút men và vị khá giống coca. Vừa ăn vừa nghe anh hướng dẫn viên du lịch kể về cuộc sống của các nghiên cứu sinh ở Nga. Nếu có dịp trở lại, nhất định tôi sẽ ghé thăm cả thành phố St Petersburg cổ kính.

Đêm ngày 3/8, chúng tôi lên máy bay về Việt Nam. Dừng chân ở Bắc Kinh gần 1 ngày nhưng không ai xin visa vào tham quan. Ngồi ở sân bay đầu vẫn luôn nghĩ về Sharygin, một cuộc thi tổ chức tự do và không phô trương. Cả đoàn tham dự chẳng có mấy áp lực thành tích mà học được nhiều điều. Danh tiếng của cuộc thi có được thật sự nhờ uy tín của những người tổ chức và chất lượng đề thi. Hi vọng ở Việt Nam cũng sớm có những cuộc thi như vậy, đúng tinh thần giao lưu và kích thích học tập cho các em học sinh.

  • Búp bê matryoska
  • Chụp tại phố cổ ArbatCác em học sinh đang giải toán
  • Giáo sư Zaslavsky đọc tên thí sinh lên nhận giải
  • Chữa đề thi
  • Đạt chơi cờ với cậu bạn người Nga
  • Đá bóng với em nhỏ
  • Cậu học trò từ Arab SaudiQuảng Trường Đỏ
Advertisements

Some problems proposed by me

This is the collection of my problems on group facebook Bài toán hay- Lời giải đẹp- Đam mê toán học.
My own problems

Two proofs of problem 6 IMO 2018

IMO2018P6

Tam Euler

My new book is published

My new Vietnamese book “108 Euclidean geometry problems” is published by Vietnam National University press. You may contact me to get the print. Email: nguyenvanlinhkhtn@gmail.com

From P1 TST 2018 to Hagge circles

 

VN TST 2018 P1

VN TST 2018 P6